Sự tích tết đoan ngọ

Hằng năm cứ mang đến ngày mùng 5 mon 5 âm định kỳ dân ta lại tổ chức triển khai ăn tết Đoan Ngọ. Dưới đây là những mẩu chuyện thú vị về đợt nghỉ lễ truyền thống này.

Bạn đang xem: Sự tích tết đoan ngọ

Ca dao xưa gồm câu: “Tháng tư đong đậu nấu chè; Ăn đầu năm mới Đoan Ngọ trở về tháng năm”.

Tết Đoan Ngọ hoặc tết Đoan Dương (ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch) là một trong những ngày đầu năm mới truyền thống không thể thiếu tại một số nước như Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Triều Tiên, Nhật bản và Việt Nam...

Tết Đoan Ngọ là gì?

Ngày đầu năm mới Đoan Ngọ tồn tại từ rất lâu trong văn hóa truyền thống dân gian phương Đông và bao gồm nhiều ảnh hưởng đến văn hóa truyền thống sinh hoạt của người dân phiên bản địa.

"Đoan" tức là mở đầu, "ngọ" là chỉ canh tiếng - khoảng thời gian từ 11 tiếng trưa cho tới chớm 1 giờ chiều. Đoan ngọ là cơ hội mặt trời ban đầu có khoảng cách ngắn nhất - ở gần trái đất nhất, trùng với mùa hè chí. Vì thế Tết Đoan Ngọ có cách gọi khác là Tết Đoan Dương. Theo triết lý y học phương Đông thì hỏa khí (thuộc dương) của trời đất và trong khung người của con người trong ngày Đoan ngọ đều lên tới mức tột bậc.

Người Việt Nam nói một cách khác Tết Đoan Ngọ là Tết giết thịt sâu bọ, là ngày phát rượu cồn bắt sâu bọ, phá hủy bớt những loài gây hư tổn cho cây xanh trên cánh đồng, trong những số ấy nhiều chủng loại sâu rất có thể ăn được cùng chúng được coi như là chất bổ dưỡng.

Truyền thuyết về đầu năm mới Đoan Ngọ - ngày mùng 5 tháng năm - được giữ truyền không giống nhau ở những nước phương Đông, bài viết này chỉ reviews về xuất phát phong tục và mọi nét văn hóa truyền thống lâu đời cơ bạn dạng của ngày đầu năm mới Đoan Ngọ vào văn hóa truyền thống cuội nguồn Trung Hoa và Việt Nam.

*
liên hoan tiệc tùng đua thuyền dragon vào lễ tết Đoan Ngọ sinh sống Hong Kong. (Wikipedia - CC BY-SA 3.0)

Tết Đoan Ngọ vào văn hóa truyền thống lịch sử Trung Hoa

Theo phân tích và lý giải của học đưa Chu Xử vào sách “Phong Thổ Ký” thì đầu năm Đoan Ngọ có cách gọi khác là Tết Đoan Dương. Đoan Ngọ là ban đầu giữa trưa (Đoan: mở đầu, Ngọ: thân trưa). Còn Dương là phương diện trời, là khí dương; Đoan Dương gồm nghĩa là bắt đầu lúc khí dương sẽ thịnh. Ở Trung Quốc, thời nam giới Bắc triều, đầu năm Đoan Ngọ còn được gọi là Dục Lan tiết. Lan tức là “túi đựng tên, dáng vẻ của nó tương tự như một cái hộp gỗ”. 

Đến thời bên Minh, bùa trừ ngũ độc (Ngũ độc phù) đang trở thành vật trang sức quý khá thông dụng của phụ nữ, được in trên một số vật như trâm thiết lập tóc, vòng đeo tay, đeo cổ, quạt… Một học mang thời bấy giờ là Trầm Bảng chép: “Thời trước, đàn bà thường vẽ hình bé rết (Ngô công), rắn (Xà), trườn cạp (Hiết), thằn lằn (Bích hổ), cóc (Thiềm thừ) trên những cây gỗ đào call là ngũ độc phù và thiết lập trên đầu làm cho trâm (Thoa)…” - vào thời điểm Tết Đoan Ngọ (Trích Uyển Thự Tạp ký, quyển 17, phiên bản in năm 1593). 

*
“Thời trước, phụ nữ thường vẽ hình bé rết (Ngô công), rắn (Xà), trườn cạp (Hiết), thằn lằn (Bích hổ), cóc (Thiềm thừ) trên đều cây gỗ đào điện thoại tư vấn là ngũ độc phù và cài trên đầu có tác dụng trâm (Thoa)…” (ntdtv.com)

Vào cuối thời Chiến Quốc, thần thoại cổ xưa về đầu năm mới Đoan Ngọ lại nối liền với giai thoại về một vị đại thần nước Sở là mệnh chung Nguyên. Ông là vị trung thần của Sở quốc với cũng là một trong thi nhân, danh nhân văn hóa nổi tiếng. Tương truyền chết thật Nguyên là tác giả bài thơ "Ly tao" (thuộc thể loại Sở từ) nhiều người biết đến trong văn hóa truyền thống cuội nguồn Trung Hoa, thể hiện tâm trạng bi tráng trước thực trạng tổ quốc suy vong.

Do trước kia từng khảng khái thẳng thắn can phòng Sở Hoài Vương đề nghị đến cuối đời, ông lại bị vua Tương vương (người nối ngôi Sở Hoài Vương) đày ra Giang phái mạnh (phía nam giới sông Dương Tử). Tạ thế Nguyên thất chí, tự cho chính mình là bạn trong sống sinh hoạt thời đục, suốt cả ngày ca hát như fan điên, làm bài bác phú “Hoài Sa” rồi ôm một phiến đá, gieo mình xuống sông Mịch La tự tử.

Theo truyền thuyết này, sản phẩm năm, vào trong ngày mồng 5 mon 5 âm lịch, người china xưa thường tổ chức lễ đầu năm mới Đoan Ngọ để tôn vinh và tưởng nhớ về phẩm đức, năng lực và chiếc chết bi tráng của tạ thế Nguyên.

Mặc dù số đông các học trả thời đó mang đến rằng xuất phát của lễ tiết này có “liên quan” tới sự tưởng niệm vị trung thần - thi hào khét tiếng của nước Sở là chết thật Nguyên, tuy nhiên các sử gia nước trung hoa đương thời không còn đưa ra được những tư liệu ví dụ để chứng tỏ cho “sự liên quan” này.

Ngay vào “Sử ký” của bốn Mã Thiên (145 – 86 TCN), công trình được xem như là thành tựu nhanh chóng nhất, ghi chép không thiếu thốn nhất về lịch sử văn hóa nước trung hoa cổ đại (suốt 2000 năm trường đoản cú thời Hoàng Đế mang lại đời Hán Vũ Đế), cũng trọn vẹn không xác định được rõ thời hạn tự trầm mình của mệnh chung Nguyên là vào ngày, tháng nào. Cho tới nay, mọi ghi chép của tư Mã Thiên trong “Khuất Nguyên liệt truyện” (Sử ký) chỉ cần những tứ liệu được tích lũy từ vào dân gian...

*
Bánh tro - món ăn luôn luôn phải có trong cơ hội tết Đoan Ngọ.

Dân bọn chúng hết thảy đều vui miệng và biết ơn Đôi Truân, định kéo nhau cho tới thi lễ cảm tạ thì mới hay ông lão đã thay đổi đi đâu mất tự khi nào. Để tưởng nhớ công đức của ông lão với thể hiện nét xin xắn trong truyền thống lâu đời sản xuất nông nghiệp, bảo đảm mùa màng, dân bọn chúng bèn viết tên cho thời buổi này là ngày “Tết giết thịt sâu bọ”. Có fan gọi nó là “Tết Đoan Ngọ” bởi vì giờ cúng thường được cử hành vào thân giờ Ngọ.

Những nghi thức thường thấy trong ngày này ở Việt Nam

Ở Việt Nam, đầu năm mới Đoan Ngọ hay nói một cách khác là “Tết thịt sâu bọ” thường gắn sát với nghi thức thờ bái tổ tiên. Xét theo nông lịch, đây cũng là tiến độ chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh lây lan dễ tạo ra nên vào ngày này. Dân gian có nhiều tập tục trừ trùng, chống bệnh.

Hiện ở một vài làng quê vn vẫn còn duy trì nếp xưa, rất quý trọng ngày đầu năm này. Sau tết Nguyên Đán, chắc rằng “Tết thịt sâu bọ” là cái tết đoàn tụ đầm nóng nhất và có tương đối nhiều tục lệ kết nối với đời sống của fan dân… vì chưng vậy con cháu người việt dù bận rộn làm nạp năng lượng xa xôi mang lại mấy cũng cố gắng thu xếp để về lại nhà vào lúc này.

Xem thêm: Top 8 Cách Làm Mặt Nạ Bột Yến Mạch Trị Mụn Ẩn Hiệu Quả Nhanh Nhất

Vào ngày đầu năm Đoan Ngọ, cả làng mạc quê sống động hẳn lên, nhà nào thì cũng dậy từ bỏ sớm sẵn sàng phẩm thiết bị cúng tiên sư cha và hoa quả là thứ đồ vật cúng tất yêu thiếu. Tín đồ ta ý niệm rằng, đây là thời điểm trái trên cây, lá trên cành bắt đầu đơm hoa kết trái và cúng tiên tổ để ý muốn một vụ mùa bội thu.

Sau lễ cúng là các tục lệ giết thịt sâu bọ. Cả nhà quây quần ăn uống những trang bị quả chua, rượu nếp, bánh tro… để hủy diệt “sâu bọ”, xua đuổi hết dịch tật…

*
kế bên bánh tro, rượu nếp cũng là 1 trong món ăn đặc thù của lễ Tết khử sâu bọ. (Wikipedia)

Trong văn hóa truyền thống lịch sử của người Việt, quan niệm và tập tục “Giết sâu bọ” cũng được bộc lộ hết sức đa dạng mẫu mã và thú vị. Theo phong tục dân gian, sáng sủa sớm ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, ngay khi thức dậy, súc miệng xong là bắt buộc giết sâu bọ ngay. Ở miền Bắc, trong dịp này mọi cá nhân ăn ít nhất một đĩa cơm rượu nếp. Kế tiếp ăn một chén bát thạch, rồi mang đến ăn các trái cây có vị chua như mận, muỗm, sấu, đào, v.v. Bạn ta giảng nghĩa cho loại sự "giết sâu bọ" này như sau:

Thường là vào phần đông ngày này, đàn sâu bọ sinh sống bụng bên dưới ngoi lên bụng trên. Ăn rượu nếp vào cho chúng say. Kế tiếp ăn tiếp mọi trái cây vào tạo cho chúng chết. Mỗi hoa quả đều là một vị thuốc làm thịt sâu bọ. Bởi vì trong đông y, dung dịch Nam cũng như thuốc Bắc, những vị thuốc phần lớn đều rước ở loài thảo mộc, các trái là kết tinh của loài thảo mộc đến nên có tương đối nhiều thuộc tính làm thịt được sâu bọ.

Khi xưa, bạn ta quý trọng nghi thức “giết sâu bọ” lắm! Dân gian vốn quan niệm rằng: trong ngày này, những loài sâu bọ phần lớn hoảng hốt, run sợ trốn chạy do nhà ai cũng có bữa cỗ “giết sâu bọ”.

Vào sáng sớm, với trái cây đầu mùa: đào mịn lông tơ; mận đầy đủ mùi chua ngọt; chuối ta khủng mạp; dưa hấu xẻ dọc như những chiếc thuyền rồng sơn son mịn cát, óng ánh như lạm tinh; dứa còn nguyên loại mũ miện xanh rì óng bạc, nhưng chiếc lòng nó quà tươi khêu gợi. Và dĩ nhiên không thể thiếu hụt món rượu nếp.

*

Trẻ em được gia công thủ tục “giết sâu bọ” từ sớm tinh mơ, ngay trong khi còn ngồi bên trên giường, rồi rửa khía cạnh mũi, thuộc hạ xong bắt đầu nhuộm móng tay móng chân, treo chỉ ngũ sắc. Em gái đến độ tuổi xâu lỗ tai cũng chọn thời nay mà xâu.

Nhiều người còn sở hữu bùa chỉ đeo cho trẻ nhỏ. Bùa hay được kết bởi chỉ ngũ sắc có hình hoa sen, quả đào, trái ớt… lại may áo lụa đem về các cửa chùa, cửa tĩnh in vệt vẽ bùa rồi mặc cho trẻ, gồm ý trừ ma tà cho các em nhỏ xíu khỏi quấy khóc.

Giữa trưa hôm ấy thì các gia đình làm cỗ cúng gia tiên, rồi đi hái lá mùng năm. Tục hái lá thuốc mùng 5 cũng ban đầu từ giờ đồng hồ Ngọ, sẽ là giờ có dương khí tốt nhất trong cả năm. Lá cây cối được thu hái trong giờ đó có tính năng chữa bệnh rất tốt, nhất là các chứng ngoại cảm, những chứng âm hư.

Người ta hái bất kỳ loại lá gì có sẵn trong vườn, vào vùng, miễn sao đủ trăm loại, nhiều ít ko kể, nhất là lá ích mẫu, lá cối xay, lá vối, ngải cứu, sả, tử tô, kinh giới, lá tre, lá bưởi, cam, chanh, quýt, mít, muỗm, hành, tỏi, gừng, chè, ổi, trầu không, sài đất, sinh sống đời, người tình công anh, sen, vông, lạc tiên, nhọ nồi… đem về ủ rồi rửa sạch sẽ phơi khô, để sau lấy nấu nước uống. Dân gian cho rằng uống núm thì lành.

Lại có không ít người đi lấy lá ngải cứu, năm làm sao thì kết hình nhỏ thú nǎm ấy như năm Tý thì kết nhỏ chuột, năm Sửu kết bé trâu, năm dần kết con hổ… treo ở giữa cửa, nhằm trừ ác quỷ và sau này ai bao gồm bệnh sôi bụng thì dùng làm thuốc nhan sắc uống.

*

Theo dân gian, rượu nếp được ăn ngay trong khi vừa thức dậy thì hết sức hiệu nghiệm. Rượu này đa phần là xôi còn nguyên phân tử được cách xử lý lên men, còn được gọi là “cái”. Người dân hay sử dụng các nhiều loại gạo nếp trắng và nếp cẩm đồ gia dụng thành xôi, nhằm nguội rồi rắc men, ủ trong tía ngày. Thúng xôi ủ được bỏ lên trên một chiếc chậu, hứng mang nước rượu để khi ăn, trộn cùng với cái, tạo nên vị ngọt, cay rất dễ chịu. Fan già, con em của mình đều rất có thể ăn một số loại rượu này.

Phụ cô gái tại những vùng quê miền Bắc phần lớn đều biết ủ rượu nếp chiếc và thường tranh thủ dịp này ủ rượu để mang dạo phố phường bán dạo. Có tín đồ chỉ trong một trong những buổi sáng bán được đến cả 10 chậu nếp cẩm.

Cơm rượu miền Trung

Cơm rượu được gia công từ phương thức lên men cổ truyền. Đây là món tráng miệng, lại giúp dễ dàng tiêu hóa yêu cầu đã được nhiều gia đình khu vực miền trung tự sản xuất trong bữa ăn. Ngoại trừ ra, cơm rượu nếp miền trung bộ thường được đổ khuôn khá phức tạp và có dáng vẻ vuông vức rất ưa nhìn và hấp dẫn.

*
Banh tro Bánh tro cũng đổi thay món ăn uống truyền thống trong đợt Tết Đoan Ngọ của fan Việt. Món bánh này đặc biệt quan trọng rất phổ cập ở nam giới Trung bộ và miền nam Việt Nam. Bánh tro có không ít tên khác biệt như bánh ú, bánh gio với bánh âm… còn tồn tại vài phát triển thành thể khác biệt theo ngôn từ địa phương. Bạn ta làm cho bánh bởi gạo đã ngâm tự nước tro được đốt bởi củi những loại cây khô xuất xắc rơm, gói trong lá chuối. Bánh tro dễ dàng ăn, dễ tiêu làm cho mát ruột, thường ăn kèm đường hoặc mật.

Món vịt

Ở miền Bắc, ngày này các mái ấm gia đình thường làm những món ăn uống từ vịt. Do vậy dường như các chợ ở miền bắc và Bắc Trung bộ vào số đông ngày trước cùng trong tết Đoan Ngọ thường rất rộn rã việc mua bán gia cầm. Bên cạnh ra, bởi tiết trời thời điểm đầu tháng năm âm kế hoạch thường rất nắng nóng, dễ sinh các bệnh nhiệt độ trong người. Do vậy món chè hạt sen, hoặc chè đỗ đen nấu cùng với bột sắn dây cũng khá được nhiều mái ấm gia đình lựa lựa chọn để tráng miệng trong thời gian ngày tết này. Đường Tân (tổng hợp)
Tết Đoan Ngọ năm 2021 lâm vào hoàn cảnh thứ Hai, ngày 14 tháng 6 năm 2021 (tức ngày 5 tháng 5 âm lịch)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *